حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
644
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )
نيك ميدانست . هنگام فتح فتح فاطميان قضا با ابو طاهر بود كه از سال 348 اين مقام را داشت و جوهر كه گمان داشت عزل وى و نصب قاضى شيعى مايه خشم مردم مىشود بناچار او را نگهداشت اما از نفوذش بكاست . بسال 362 معز ، على بن ابو حنيفه نعمان مغربى را كه شيعه بود به دو پيوست ، ابن نعمان در جامع عمرو عاص مىنشست و ابو طاهر در جامع ازهر ، تا سال 366 كه ابو طاهر از ضعف پيرى از كار كناره گرفت و ابن نعمان به تنهائى عهدهدار قضا شد . بدوران فاطميان همه كار قضا با شيعيان نبود كه حاكم ، قضا را به ابو العباس عوام حنبلى داد . وى اينمقام را داشت تا بروزگار طاهر بمرد ، عيار سكهها و امامت جماعت و مواريث و نظارت مساجد نيز با او بود . مقررى قاضيان گزاف بود كه بىنياز باشند و رشوه نگيرند . قلقشندى گويد : " مقررى قاضى القضاة ماهانه يكصد دينار بود ، عيسى بن منكدر كه بسال 212 قضاى مصر داشت روزانه هفت دينار ميگرفت ، به كار بن قتيبه قاضى طولونيان ماهانه هزار دينار مقررى داشت . حاكم فاطمى مقررى حسن نعمان را دو برابر كرد و صله و تيول بسيار به دو داد كه چشم بمال كس نداشته باشد . على تنوخى كه بسال 447 قضاى مصر داشت با درآمدى كه از نظارت دار الضرب داشت ماهانه بيش از سيصد دينار ميگرفت . ديوان مظالم ديوان مظالم خاص رسيدگى بشكايتها بود كه كسان از عمال دولت داشتند و حدود اختيارات آن از قاضى بيشتر بود . ابن خلدون درباره مظالم گويد : " وظيفهاى مركب از قدرت سلطنت و انصاف قضاست و محتاج قدرت و ابهت است كه ظالم را سركوب كند و آنچه را كه قاضى نتواند كرد او بتواند و هدف وى از دلائل و تحقيقات و امارات و قرائن و تأخير حكم ، كشف حق و سازش دو حريف باشد و اين از حدود كار قاضى بيشتر است . "